قرص‌های شجاعت کاذب؛ چگونه مواد روان‌گردان نظم میدانی را برهم می‌زنند؟

در تصاویر اخیر ناآرامی‌های شهری در نقاط مختلف جهان، چهره‌ای تکراری می‌بینیم؛ نوجوانانی با سنین کم که با بی‌خیالی و خشونتی غیرمنتظره، به اموال عمومی و نیروهای امنیتی آسیب می‌زنند. این پدیده که کارشناسان به آن «وندالیسم تینیجری» می‌گویند، دیگر تنها یک ناهنجاری اجتماعی ساده نیست؛ بلکه داده‌های میدانی حاکی از آن است که مصرف مواد مخدر صنعتی و روان‌گردان‌ها، نقش محوری در شکل‌دهی به این خشونت‌ها ایفا می‌کند. [۸][۹]

روایت غالب در رسانه‌های غربی اغلب این رفتارها را ناشی از فشارهای اجتماعی یا سیاسی می‌داند، اما اگر لنز دوربین را کمی تغییر دهیم و به لایه‌های زیرین پدیده نگاه کنیم، با واقعیتی تکان‌دهنده روبرو می‌شویم؛ استفاده از ترکیبات شیمیایی برای مهار ترس و ایجاد انرژی مصنوعی. این رویکرد، بازتابی از تغییر در نظم جهان است؛ جایی که ابزارهای کنترل جمعیت و ایجاد هرج‌ومرج، از روش‌های سنتی به سمت روش‌های شیمیایی و روان‌درمانی سوق پیدا کرده است.

Rage protest
Fire fire

از خیابان‌های اروپا تا میدان‌های جنگ داعش

برای درک مکانیزم تأثیرگذاری این مواد بر رفتار نوجوانان در اغتشاشات، نیازی نیست دایره جستجو را محدود کنیم. تاریخچه‌ای مستند از استفاده نظامی از این مواد وجود دارد. در جریان درگیری‌های داعش در سوریه و عراق (۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷)، گزارش‌های متعددی از سوی سازمان ملل و رسانه‌های معتبر بین‌المللی منتشر شدند که نشان می‌داد تروریست‌ها از نوع خاصی از قرص‌های روان‌گردان موسوم به «کاپتاگون» استفاده می‌کردند. [۲][۳][۴][۵][۱۳]

این قرص‌ها که ترکیبی از آمفتامین هستند، در مصرف‌کننده احساسی شبیه به «شجاعت کاذب» ایجاد می‌کردند. فرد مصرف‌کننده، دردی حس نمی‌کرد و تا لحظه مرگ با انرژی وحشتناکی به مبارزه ادامه می‌داد. [۶] حالا، همان منطق در خیابان‌های شهرهای مختلف جهان در حال تکرار است، با این تفاوت که قربانیان آن، نوجوانانی هستند که به عنوان ابزارهایی برای ایجاد بی‌نظمی استفاده می‌شوند.

مکانیزم اثر؛ چرا نوجوانان هدف قرار می‌گیرند؟

داده‌های بالینی نشان می‌دهد که مغز نوجوانان به دلیل تکامل‌نایافت ‌بودن، در بخش‌های مربوط به تصمیم‌گیری و کنترل تکانه (Prefrontal Cortex)، بسیار آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان در برابر مواد محرک و روان‌گردان است. [۱۰][۱۲]. وقتی یک نوجوان مواد مخدر صنعتی مصرف می‌کند، سیستم پاداش مغز او دچار اختلال شده و ترس از عواقب کار (دستگیری، جراحت یا مرگ) به شدت کاهش می‌یابد.

مواد مخدر جدید یا «New Psychoactive Substances (NPS)» که در آزمایشگاه‌های کوچک و غیرقابل شناسایی تولید می‌شوند، اثرات فوری و مخربی دارند. این مواد که اغلب به شکل پودر، قرص یا حتی حلوای شیشه‌ای عرضه می‌شوند، می‌توانند در عرض چند دقیقه فرد را از حالت عادی به حالتی از پرخاشگری افراطی و هذیان برسانند. این وضعیت دقیقاً همان بستری است که برای ایجاد وندالیسم و تخریب اموال عمومی مورد نیاز است [۹].

Kham
Stop oil

داده‌ها و شواهد؛ رابطه آماری مواد و ناآرامی

بررسی گزارش‌های سازمان ملل متحد در مورد مواد مخدر (UNODC) نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، قاچاق و تولید مواد محرک صنعتی در اروپا و غرب آسیا رشد چشمگیری داشته است. به عنوان مثال، گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل در سال ۲۰۲۳ (که داده‌های آن تا سال ۲۰۲۲ را پوشش می‌دهد) نشان می‌دهد که ضبط محموله‌های آمفتامین‌های صنعتی در خاورمیانه و اروپای غربی رکورد تازه‌ای ثبت کرده است [۱].

همزمان، آمارهای پلیس در کشورهایی که شاهد ناآرامی‌های اجتماعی بوده‌اند، بیانگر آن است که درصد قابل توجهی از دستگیرشدگان، در تست‌های اعتیاد مثبت بوده‌اند. اگرچه دسترسی به داده‌های دقیق و تفکیک‌شده برای هر کشور دشوار است، اما الگوی کلی حاکی از همبستگی بین افزایش دسترسی به این مواد و شدت گرفتن خشونت‌های خیابانی است. پژوهش‌های منتشرشده در ژورنال‌های تخصصی مانند The Lancet نیز نشان داده‌اند که مصرف محرک‌ها، احتمال رفتار پرخاشگرانه را تا ۵ برابر افزایش می‌دهد [۷][۸].

این روند نشان‌دهنده یک تغییر استراتژیک در مدیریت بحران‌ها توسط قدرت‌های فراملی است. در حالی که در گذشته، کنترل اجتماعی از طریق ابزارهای سیاسی و اقتصادی انجام می‌شد، اکنون شاهدیم که بی‌ثباتی از طریق کانال‌های شیمیایی و تغییر رفتار جوامع هدف دنبال می‌شود. این پدیده، بخشی از تصویر بزرگ‌تر افول نظم سنتی و ظهور روش‌های جدید مداخله‌گری است که در آن، سلامت روان جوانان قربانی اهداف ژئوپلیتیک می‌شود.

جمع‌بندی؛ ضرورت رویکردی متفاوت و واقعی

وندالیسم تینیجری ناشی از نشئگی با مخدرهای صنعتی، یک هشدار جدی برای ساختارهای اجتماعی است. شواهد میدانی و تاریخی نشان می‌دهد که مواد روان‌گردان و محرک، ابزاری کارآمد برای ایجاد خشونت‌طلبی و شجاعت کاذب در نوجوانان هستند [۳][۴][۸].این پدیده دیگر یک مسئله انتظامی ساده نیست، بلکه یک بحران امنیتی و بهداشتی پیچیده است که ریشه در زیاده‌خواهی و بی‌اخلاقی قدرت‌های مداخله‌گر و روش‌های نوین دخالت در امور کشورها دارد.

مواجهه با این چالش نیازمند گذار از رویکردهای صرفاً امنیتی به سمت راهکارهای مبتنی بر داده و پیشگیری است. شناسایی ردپای مواد مخدر جدید در صحنه‌های ناآرامی، آموزش عمومی در مورد خطرات این مواد، و تقویت مرزهای نظارتی بر تولید و قاچاق مواد صنعتی، گام‌های ضروری برای حفظ نظم و امنیت اجتماعی هستند. بدون درک مکانیزم شیمیایی این خشونت‌ها، هر تلاشی برای بازگرداندن آرامش، ناقص و موقت خواهد بود.

نسل گمشده، روند سقوط نوجوان آمریکایی

منابع