فارسی
در اقتصاد جهانی، احساسات هیچ ارزشی ندارند؛ فقط جریان پول تعیین میکند چه کسی زنده میماند و چه کسی حذف میشود. دهههاست ایالات متحده با تکیه بر دلار، سوئیفت (SWIFT) و شبکه تسویه CHIPS، نهفقط تجارت، بلکه رفتار سیاسی کشورها را هم مهندسی کرده است. هر انتقال پول، یک نقطه فشار بوده؛ هر قطع دسترسی، یک حکم اقتصادی. اما قدرتی که بر «زیرساخت» بنا شده باشد، اگر ترک بردارد، فروپاشیاش ناگهانی است؛ نه با انفجار، بلکه با خاموشی تدریجی اهرمها.
اینجاست که CIPS وارد بازی میشود؛ نه بهعنوان یک ابزار جانبی، بلکه بهمثابه بازنویسی قواعد پرداخت فرامرزی. پس از جنگ اوکراین، وقتی تحریمها به سلاح رسمی غرب تبدیل شدند، چین با شتابی حسابشده اکوسیستمی ساخت که مستقیماً منطق دلارمحور اقتصاد جهانی را دور میزند. رشد CIPS تصادفی نیست؛ واکنش استراتژیک به جهانی که فهمیده وابستگی مالی، خطرناکترین نوع وابستگی است. پرسش این نیست که آیا دلار تضعیف میشود یا نه؛ پرسش این است که آیا غرب، با استفاده افراطی از ابزار تحریم، خودش در حال اجرای یک مرگ کنترلشده و قانونی برای هژمونی مالیاش است؟
معرفی CIPS و تفاوت آن با سوئیفت
بسیاری به اشتباه CIPS را صرفاً نسخه چینی سوئیفت میدانند. این یک سادهانگاری خطرناک است. سوئیفت فقط یک سیستم «پیامرسان» امن است (مثل واتساپ برای بانکها) که دستور پرداخت را منتقل میکند، اما پول را جابهجا نمیکند. اما CIPS هم پیام را منتقل میکند و هم «تسویه» (Settlement) را انجام میدهد. این سامانه که توسط بانک مرکزی چین (PBOC) راهاندازی شده، به بانکهای جهان اجازه میدهد تا مبادلات خود را مستقیماً با یوآن (RMB) انجام دهند، بدون اینکه نیازی به عبور از بانکهای کارگزار آمریکایی یا تبدیل به دلار باشد.
ساختار فنی و عملیاتی
- شرکتکنندگان مستقیم: بانکهایی که حساب مستقیم نزد CIPS دارند (اغلب بانکهای چینی و برخی بانکهای بزرگ خارجی در چین).
- شرکتکنندگان غیرمستقیم: بانکهای سراسر جهان که از طریق یک بانک مستقیم به شبکه وصل میشوند.
- زمان تسویه: تقریباً آنی (Real-Time) که ریسک نوسان ارز را به صفر نزدیک میکند.
آمار خیرهکننده ۲۰۲۴؛ جهش کوانتومی اژدها
دادههایی که در دست داریم شوخیبردار نیست. اگر تا دیروز CIPS یک پروژه آزمایشی بود، امروز یک واقعیت انکارناپذیر در بازار است.
- حجم مبادلات: در سال ۲۰۲۴، حجم تراکنشها با یک رشد ۴۳ درصدی به عدد حیرتآور ۱۷۵ تریلیون یوآن (معادل حدود ۲۴ تریلیون دلار) رسیده است. برای درک بزرگی این عدد، کافی است بدانید این رقم از تولید ناخالص داخلی (GDP) بسیاری از ابرقدرتهای اقتصادی بیشتر است.
- تعداد اعضا: بیش از ۱۷۰۰ موسسه مالی از سراسر جهان به این شبکه پیوستهاند.
- پوشش جغرافیایی: بانکهای تسویهکننده CIPS در ۳۳ کشور مستقر هستند و عملاً تمام قارهها را پوشش میدهند.
تاثیر جنگ اوکراین بر CIPS: کاتالیزور رشد
لحظهای که غرب دسترسی روسیه به سوئیفت را قطع کرد، زنگ خطر برای تمام اقتصادهای مستقل به صدا درآمد. اعتماد به سیستم مالی غرب فرو ریخت. از زمان آغاز جنگ اوکراین، تعداد بانکهای عضو سامانه چینی حدود یکسوم افزایش یافته است. کشورها فهمیدند که وابستگی به دلار یعنی سپردن شاهرگ حیاتی کشور به دست واشنگتن.
در اینجا یک تشبیه استراتژیک لازم است: وقتی یک سیستم حیاتی (مثل دلار) دچار بیماری لاعلاج «سیاسیکاری» میشود، کشورها به دنبال راهی برای خروج آبرومندانه و سیستماتیک هستند. پیوستن به CIPS نیز تلاشی است برای کشورها تا سرنوشت مالی خود را از دردِ تحریمهای دلاری رها کنند. این یک انتخاب برای «مرگ وابستگی» و «تولد استقلال» است.
گسترش به خاورمیانه و آفریقا؛ استراتژی محاصره دلار
چین با هوشمندی تمام، تمرکز خود را بر منابع انرژی و بازارهای نوظهور گذاشته است.
ترکیه: بازیگر جدید ناتو در زمین چین
پیوستن بانکهای ترکیه به CIPS در سال ۲۰۲۴ یک سیگنال بزرگ ژئوپلیتیک بود. ترکیه به عنوان عضو ناتو و پلی میان آسیا و اروپا، با این کار عملاً به هژمونی مطلق دلار «نه» گفته است. این یعنی حتی متحدان نظامی غرب هم دیگر به سیستم مالی آن اعتماد کامل ندارند.
همکاری با امارات: دروازه ورود به MENA
توافقنامهای که در ژوئن ۲۰۲۴ امضا شد، نقطه عطفی برای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) است. امارات متحده عربی به عنوان هاب مالی منطقه، اکنون دروازه ورود یوآن به بازارهای نفتی و تجاری شمال آفریقا شده است. این یعنی:
- فروش نفت با یوآن (پترویوآن) تسهیل میشود.
- کشورهای آفریقایی که زیر بار بدهیهای دلاری کمر خم کردهاند، راه تنفس جدیدی مییابند.
CIPS و مفهوم حاکمیت مالی
چرا کشورها ریسک تغییر سیستم را میپذیرند؟ مسئله فقط کارمزد کمتر یا سرعت بیشتر نیست؛ مسئله «امنیت ملی» است. در سیستم فعلی (سوئیفت/دلار)، آمریکا یک «پلیس جهانی» است که میتواند هر تراکنشی را رصد، بلوکه یا جریمه کند. اما در CIPS، حاکمیت به پکن منتقل میشود که فعلاً سیاست عدم مداخله در امور داخلی کشورها را دنبال میکند.
در نظام مالی جدید، کشورها میخواهند فارغ از قضاوتهای سیاسی واشنگتن (در مورد حقوق بشر، هستهای و…)، حق حیات اقتصادی داشته باشند. CIPS ابزاری است که این «حق انتخاب» را فراهم میکند؛ ابزاری که اجازه نمیدهد اقتصاد یک کشور به اجبارِ تحریمها، زجرکش شود.
چالشها و واقعیتها: دلار هنوز هم پادشاه است!
نباید دچار توهم شویم. CIPS رشد کرده، اما هنوز دلار پادشاه است.
- سهم بازار: دلار هنوز حدود ۸۰٪ از تامین مالی تجاری جهان را در اختیار دارد، در حالی که یوآن در حال صعود به رتبه ۴ یا ۵ است.
- نقدینگی: عمق بازار سرمایه چین هنوز به اندازه آمریکا نیست. تبدیل یوآن به سایر ارزها در حجمهای بسیار کلان ممکن است با چالش نقدینگی مواجه شود.
- کنترل سرمایه: چین همچنان کنترلهای سفت و سختی روی خروج سرمایه دارد که برای بانکهای بزرگ جهانی یک مانع محسوب میشود.
با این حال، روند مهمتر از وضعیت فعلی است. شیب نمودار CIPS صعودی و شیب دلار نزولی است.
نقش ارز دیجیتال بانک مرکزی (e-CNY) در CIPS
چین پیشروترین کشور در زمینه ارز دیجیتال ملی (CBDC) است. ادغام e-CNY با CIPS میتواند بازی را کاملاً تغییر دهد. پروژه mBridge که با همکاری چین، امارات، تایلند و هنگکنگ در حال اجراست، اجازه میدهد تراکنشها مستقیماً بین بانکهای مرکزی و بر بستر بلاکچین انجام شود. این یعنی حذف کامل بانکهای واسط و رسیدن به سرعت نور در مبادلات. در اینجا ، تکنولوژی بلاکچین و قوانین CIPS ترکیب میشوند تا فرآیند «حذف دلار» را با دقتی جراحیگونه انجام دهند.
آمادهباش برای دنیای چندقطبی
خیلی خلاصه بخواهیم بیان کنیم، باید گفت که دوران تکقطبی تمام شده است. اگر کسبوکارتان، سرمایهگذاریتان یا تحلیلتان هنوز ۱۰۰٪ بر پایه دلار است، شما در حال قمار روی اسب بازنده هستید.
سامانه CIPS با ۲۴ تریلیون دلار گردش مالی، دیگر یک «طرح» نیست؛ بلکه یک «غول» است. پیوستن ترکیه و امارات نشان میدهد که حتی متحدان آمریکا هم در حال چیدن تخممرغهای خود در سبدهای متنوع هستند.
جهان مالی در حال تجربه یک جراحی بزرگ است. برای کشورهایی که سالها زیر یوغ تحریم بودهاند، CIPS حکم همان دارویی را دارد که درد را پایان میدهد و اجازه میدهد حیات جدیدی را در کالبد اقتصادی خود تجربه کنند. همچنین انجام این 3 اقدام، پیشنهاد میشود:
- تجار باید روشهای باز کردن حسابهای یوآنی را یاد بگیرند.
- تحلیلگران باید دادههای هفتگی CIPS را به اندازه نرخ بهره فدرال رزرو جدی بگیرند.
- سیاستگذاران باید زیرساختهای اتصال به این شبکه را هرچه سریعتر فراهم کنند.
زمان در حال گذر است. یا با تغییرات همسو شوید، یا زیر چرخدندههای تاریخ خرد خواهید شد.
بررسی ابعاد افول نظم جهانی لیبرال
بدون دیدگاه