«پایگاه‌های نظامی آمریکا» همواره یکی از مهم‌ترین شاخص‌های قدرت و نفوذ ژئوپلیتیک ایالات متحده در جهان بوده است. پیچیدگی در شمارش این پایگاه‌ها از جمله به دلایل تفاوت در تعریف مفاهیم، گستردگی جغرافیایی و تغییرات مداوم در سیاست‌های دفاعی برمی‌گردد. هدف این مقاله ارائه تصویری روشن و تحلیلی، مبتنی بر آخرین داده‌های رسمی تا سال 2025، از تعداد، انواع، پراکندگی جغرافیایی و اهداف پایگاه‌های نظامی آمریکا است. همچنین به مقایسه‌ای کوتاه با سایر قدرت‌های ذی‌نفوذ نظامی پرداخته خواهد شد. تمامی داده‌ها از منابع معتبر بین‌المللی مانند US Department of Defense Base Structure Report، Congressional Research Service ، SIPRI، RAND، و دیگر مراکز تحلیل گردآوری شده‌اند.

پایگاه نظامی آمریکا

پایگاه‌های نظامی خارجی کشورهای مختلف دنیا

اگر نقشه جهانی را کنار هم بگذاریم، یک الگوی روشن دیده می‌شود: تقریباً هیچ کشوری از نظر تعداد پایگاه‌های نظامی خارجی، قابل مقایسه با آمریکا نیست. حتی کشورهایی با توان نظامی بالا مانند چین، روسیه، هند یا ژاپن، یا اساساً فاقد شبکه پایگاهی فرامنطقه‌ای بوده، یا حضور بسیار محدود و منطقه‌ای دارند. به‌عنوان مثال، چین تا سال ۲۰۲۵ تنها یک پایگاه رسمی خارجی (جیبوتی) دارد و مابقی حضور آن در قالب بنادر تجاری دومنظوره یا توافق‌های دسترسی لجستیکی تعریف می‌شود، نه پایگاه نظامی کلاسیک (RAND، 2024). روسیه نیز پایگاه‌های خود را عمدتاً به کشورهای هم‌مرز یا متحدان سیاسی محدود کرده و فلسفه آن «عمق امنیتی منطقه‌ای» است. در مقابل، پایگاه‌های نظامی آمریکا ماهیتی جهانی دارند: از آلمان و ژاپن تا بحرین، قطر، کره جنوبی و جیبوتی. همین تفاوت باعث شده که در ادبیات روابط بین‌الملل، اصطلاح «Global Basing Network» عملاً فقط برای ایالات متحده به‌کار برود (CRS، SIPRI). به بیان ساده، سایر کشورها پایگاه دارند؛ اما آمریکا شبکه دارد.

پایگاه نظامی آمریکا
پایگاه نظامی آمریکا

پایگاه‌های نظامی آمریکا یکسان نیستند!

در ادبیات نظامی، «پایگاه نظامی» به مکانی اختصاصی برای نگهداری، تجهیز، تمرین یا استقرار نیروها و تجهیزات اطلاق می‌شود. اما در منابع مختلف آمریکایی، تفاوت‌هایی در تعریف وجود دارد:

  • پایگاه دائمی (Permanent Base): قرارگاه‌هایی با استقرار بلندمدت نیروها و زیرساخت‌های پایدار، اغلب شامل تجهیزات کامل، انبارها، مراکز آموزش و سکونت پرسنل.
  • پایگاه غیردائمی (Non-Permanent Base): تاسیساتی با حضور چرخشی یا موقت نیروها (مانند Forward Operating Location)، که عمدتاً برای ماموریت‌های کوتاه‌مدت یا رزمایش‌ها استفاده می‌شوند.
  • سایت نظامی (Military Site): عموماً به هر نوع دارایی ملکی/تاسیساتی اطلاق می‌شود، از یک باند فرودگاه و انبار تا پایگاه چندمنظوره.
  • حضور نظامی (Military Presence): شامل پایگاه، سایت و حتی توافق‌های همکاری میزبان مانند آموزش، مشاوره یا استقرار تجهیزات بدون حضور دائمی نیرو.

اختلافات آماری عمدتاً ناشی از شمارش متفاوت این انواع است. برای مثال، DoD Base Structure Report سال 2015 بیش از 4,800 سایت نظامی را شامل می‌دانست، اما گزارش CRS سال 2024 تاکید بر «پایگاه‌های نظامی» به معنای محل حضور دائمی یا عمده نیروها دارد و بدین ترتیب به عدد پایین‌تری از پایگاه‌های اصلی می‌رسد.

آمار کلی پایگاه‌های نظامی آمریکا در جهان

طبق آخرین گزارش معتبر CRS منتشر شده در ژوئیه 2024، تعداد پایگاه‌های نظامی آمریکا در خارج از خاک این کشور عبارت است از:

  • 128 پایگاه نظامی در 51 کشور (CRS Report R48123, July 10, 2024)
    • «As of July 2024, the Department of Defense manages or utilizes at least 128 overseas bases in at least 51 countries.»

در داخل خاک آمریکا، شمار پایگاه‌ها به هزاران سایت و پایگاه متفاوت می‌رسد:

  • تعداد کل سایت‌های نظامی آمریکا در جهان: طبق DoD Base Structure Report FY2015، نزدیک به 562,000 ساختمان و 4,800 سایت نظامی کلید خورده اما از آن‌جایی که بسیاری از این‌ها «سایت» و نه «پایگاه» هستند، تمرکز گزارش بر پایگاه‌های کلیدی خارجی است.

این اختلاف آماری به دلیل تفاوت در تعریف و شمارش انواع پایگاه است. به همین دلیل، جمع‌بندی حاضر بر اساس پایگاه‌های دارای حضور عمده نظامی تنظیم شده است.

پایگاه های نظامی آمریکا
پایگاه های نظامی آمریکا

پراکندگی جغرافیایی: کانون‌های اصلی حضور نظامی آمریکا

تعداد پایگاه‌های نظامی آمریکا، به لحاظ پراکندگی جغرافیایی، شاخصی مهم برای سنجش جهت‌گیری‌های استراتژیک این کشور در رقابت‌های جهانی است.

آسیا و اقیانوسیه

  • ژاپن: با بیش از 14 پایگاه کلیدی نظامی، میزبان بزرگ‌ترین تجمع نیروهای آمریکایی در خارج از خاک آمریکا است (بیش از 50,000 نفر). از جمله پایگاه کادِنا (Kadena Air Base) و یوکوتا (Yokota AB).
  • کره جنوبی: دومین نقطه تمرکز حضور نظامی – حدود 28,500 نفر و پایگاه‌هایی مانند Camp Humphreys و Osan AB.
  • فیلیپین، استرالیا، گوآم: با افزایش همکاری‌های امنیتی، مراکز لجستیکی و آموزشی مشترک و پایگاه‌های Forward Operating، نقش کلیدی در سیاست «توازن قدرت» در دریای چین جنوبی ایفا می‌کنند.

اروپا

  • آلمان: پرجمعیت‌ترین نیروهای آمریکایی اروپا (پایگاه‌های Ramstein، Spangdahlem، Grafenwöhr و غیره)؛ حدود 36,000 نفر.
  • ایتالیا، بریتانیا، اسپانیا، بلژیک، لهستان: پایگاه‌های کلیدی هوایی و زمینی، علاوه‌بر حضور در پایگاه‌های مشترک ناتو.
  • رشد حضور آمریکا پس از بحران اوکراین/روسیه 2022، با افزایش پایگاه‌ها و نیروهای چرخشی شرق اروپا و بالتیک.

خاورمیانه

  • قطر: پایگاه العدید (Al-Udeid Air Base) – بزرگ‌ترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه؛ ظرفیت بیش از 10,000 نفر.
  • بحرین: مقر ناوگان پنجم ارتش آمریکا (Fifth Fleet HQ).
  • امارات، کویت: پایگاه‌های هوایی و لجستیکی مهم، مانند پایگاه الظفره امارات.
  • عراق و سوریه: مراکز آموزشی و عملیاتی (عین‌الاسد عراق، التنف سوریه)؛ عموماً پایگاه‌های Forward Operating/Base.
  • ترکیه: پایگاه هوایی اینجرلیک (Incirlik AB)؛ نقطه کلیدی برای عملیات ناتو، حضور هسته‌ای تاکتیکی آمریکا.

آفریقا و سایر مناطق

  • جیبوتی: کمپ لمونیه (Camp Lemonnier)، مقر فرماندهی عملیات ضدتروریسم و دریایی بر تنگه باب‌المندب.
  • سومالی، کنیا، نیجر: سایت‌های Forward Operating و همکاری اطلاعاتی، عمدتاً موقت، با تاکید بر مقابله با تروریسم.
  • حضور آمریکا در آفریقا نسبت به آسیا و اروپا محدودتر اما با اهمیت استراتژیک ویژه.

اهداف استراتژیک و انگیزه‌های استقرار پایگاه‌ها

بررسی «تعداد پایگاه‌های نظامی آمریکا» بدون تحلیل انگیزه‌های استقرار ناقص است.

  1. قدرت‌نمایی: آمریکا از شبکه پایگاه‌های خود به‌عنوان ابزار قدرت‌نمایی و بازدارندگی علیه دشمنان بالقوه (به‌ویژه چین و روسیه) استفاده می‌کند.
  2. تأمین امنیت متحدان: حفاظت از کشورهای متحد و ایجاد حس امنیت (مانند ژاپن، کره جنوبی، اروپای غربی، خلیج فارس).
  3. پاسخ سریع: ارائه قابلیت‌های واکنش سریع به تهدیدات منطقه‌ای، که مستقیماً به تعداد پایگاه‌های Forward Operating بستگی دارد.
  4. جمع‌آوری اطلاعات: مراکز اطلاعاتی، پایگاه‌های راداری و ماهواره‌ای؛ جمع‌آوری داده‌های استراتژیک و تاکتیکی.
  5. منفعت‌طلبی اقتصادی و ژئوپلیتیکی: حفاظت از خطوط انتقال انرژی و تجارت، کنترل مسیرهای دریایی (مانند تنگه هرمز و باب‌المندب).

به‌ویژه، پس از 2018، تمرکز بر «ایندو-پسیفیک» به‌عنوان قلب رقابت قدرت‌های بزرگ، منجر به تقویت پایگاه‌ها در جنوب شرق آسیا و استرالیا شده است.

مقایسه با سایر قدرت‌های نظامی جهان

در مقایسه‌ای مختصر، آمریکا از نظر «تعداد پایگاه‌های نظامی» و پراکندگی، فاصله زیادی با دیگر قدرت‌ها دارد:

  • چین: تنها یک پایگاه رسمی در جیبوتی؛ تعداد پروژه‌های بندری بالقوه نظامی (تا 2023: 123 پروژه در 46 کشور) اما حضور عملیاتی هنوز محدود
  • روسیه: حدود 21 پایگاه و سایت برون‌مرزی، اغلب در «حوزه نفوذ نزدیک» و سوریه/آفریقا
  • فرانسه: حدود 30,000 نیرو در خارج، اکثراً در مناطق اقماری و آفریقا
  • بریتانیا: 60 پایگاه عملیاتی مستقیم، اما در 145 سایت و 42 کشور

از نظر وسعت و وسایل لجستیکی، آمریکا تنها کشوری با شبکه جهانی پایگاه دائمی، Forward Operating Base و انواع نیروهاست.

تعداد پایگاه‌های نظامی خارجی کشورهای مختلف

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده پایگاه‌های نظامی آمریکا

نگهداری و توسعه پایگاه‌های نظامی با چالش‌های هزینه‌ای، سیاسی و دیپلماتیک همراه است:

  • هزینه‌ها: هزینه نگهداری، ارتقاء فناوری و زیرساخت (برای مثال در FY2025، بودجه دفاعی کل ایالات متحده بیش از 850 میلیارد دلار، بخش عمده برای عملیات پایگاه‌ها
  • مخالفت محلی و منطقه‌ای: برخی کشورهای میزبان (مانند ژاپن: اعتراضات محلی در اوکیناوا) و تنش‌های دیپلماتیک با دولت‌های میزبان
  • تحولات ژئوپلیتیکی: امکان تغییر تعداد پایگاه‌ها با تغییر سیاست کلان دفاعی و رقابت قدرت‌ها، به‌ویژه با رشد تهدیدات سایبری و جنگ غیرمتعارف
  • تمرکز بر پراکندگی و انعطاف‌پذیری: استراتژی جدید پنتاگون از سال 2022 به بعد، تاکید بر پراکندگی نیروها و کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات

«تعداد پایگاه‌های نظامی آمریکا» تا سال 2025 طبق آخرین آمار رسمی حداقل 128 پایگاه فعال در 51 کشور جهان است که نشان‌دهنده بزرگ‌ترین شبکه نظامی فرامنطقه‌ای در تاریخ معاصر است. پراکندگی جغرافیایی و اهداف استراتژیک این پایگاه‌ها، نقش کلیدی آمریکا را در تامین منافع ملی، بازدارندگی راهبردی و حمایت از متحدان تضمین می‌کند. این ساختار و رویکرد به احتمال زیاد با تحولات ژئوپلیتیکی آینده تغییر خواهد کرد، اما همچنان آمریکا را بازیگر برتر نظامی جهان نگه داشته است. اخیراً ایالات متحده سعی دارد در صحنه بین‌المللی خود را به‌عنوان پلیس جهانی معرفی کند؛ با نقشی حتی پررنگ‌تر از سازمان‌های بین‌المللی. این پایگاه‌ها بخش بزرگی از ابزار پیاده‌سازی این سیاست جدید هستند. سیاستی که کشورهای بسیاری را در دنیا نگران آینده کرده است.

بودجه نظامی آمریکا از ۲۰۰۳ تا امروز

منابع

آسیب‌های نظم موجودبحران‌های آمریکا

مقالات

Xتلگرامایمیللینک کوتاه

درباره نظمی نو

برای ساختن جهانی متفاوت و بهتر، همه نهادهای بین‌المللی ساختارها و قوانین را به گونه‌ای تنظیم می‌کنند که کشورهای کمترتوسعه‌یافته، به کمک کشورهای پیشرفته مسیری را طی نمایند که نهایتاً به زندگی بهتر ملت‌شان برسد.

دسترسی سریع

© تمامی حقوق مادی و معنوی این تارنما برای مرکز سواد رسانه آفرینش محفوظ است.

طراحی و پشتیبانی: TANA Media

طراحی و پشتیبانی: TANA Media

خانهوبلاگچندرسانه‌ای
کشور تعداد تقریبی پایگاه‌های نظامی خارجی تعداد کشورهای میزبان نوع غالب پایگاه‌ها مناطق عمده استقرار توضیح راهبردی کوتاه منبع اصلی
ایالات متحده آمریکا ۱۲۸ پایگاه اصلی + بیش از ۷۵۰ سایت و تأسیسات نظامی 80+ کشور زمینی، هوایی، دریایی، اطلاعاتی اروپا، شرق آسیا، خاورمیانه، آفریقا بزرگ‌ترین شبکه پایگاه‌های نظامی آمریکا در جهان با هدف واکنش سریع و بازدارندگی چندمنطقه‌ای CRS 2024، DoD
روسیه ۲۰ تا ۳۵ پایگاه و سایت ۱۰–۱۲ کشور زمینی و هوایی آسیای مرکزی، قفقاز، سوریه، آفریقا تمرکز بر «حوزه نفوذ نزدیک» و دسترسی به آب‌های گرم IISS، RUSI
چین ۱ پایگاه رسمی + ۵–۱۰ سایت پشتیبانی بالقوه ۴–۶ کشور لجستیکی و دریایی جیبوتی، اقیانوس هند، جنوب شرق آسیا حضور محدود، محتاط و اقتصادی‌محور RAND، AidData
فرانسه ۱۰–۱۱ پایگاه دائمی ۸–۹ کشور زمینی و هوایی آفریقا، اقیانوس هند، خلیج فارس تداوم نفوذ امنیتی پس از دوران استعمار French MoD، SIPRI
بریتانیا ۹–۱۱ پایگاه دائمی ۷–۸ کشور دریایی و هوایی خاورمیانه، اقیانوس آرام، فالکلند تمرکز بر گلوگاه‌های دریایی و همکاری با ناتو UK MoD، IISS
ترکیه ۶–۷ پایگاه ۵ کشور آموزشی و عملیاتی قطر، سومالی، سوریه، عراق حضور منطقه‌ای محدود با اهداف دفاعی Turkish MoD
ایران فاقد پایگاه رسمی خارجی – مأموریت مستشاری سوریه، عراق استفاده از مدل «حضور غیرپایگاهی» SIPRI
ژاپن ۰ (صرفاً داخلی) – — — میزبان عمده پایگاه‌های نظامی آمریکا Japanese MoD
آلمان ۰ – — — میزبان مهم پایگاه‌های نظامی آمریکا و ناتو NATO، DoD